Gdyby żył, obchodziłby w tym roku setne urodziny. Rok 2019 ogłoszono rokiem Marka Edelmana – bohatera powstania w getcie warszawskim i jego ostatniego przywódcy. Niestety jednak taką decyzję podjęto jedynie w Łodzi i Warszawie.

Przyjmuje się, że Marek Edelman urodził się 1 stycznia 1919 roku w w Homlu na Białorusi. Podczas II wojny światowej należał do Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego (Bund). W 1942 roku był wśród założycieli Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). Pracował m.in. jako goniec w Szpitalu Bersohnów i Baumanów. Rok później uczestniczył w powstaniu w getcie warszawskim. Po śmierci Mordechaja Anielewicza został ostatnim przywódcą bojowników ŻOB podczas walk w getcie, a następnie, razem z innymi walczącymi, wydostał się kanałami z getta. W 1944 roku brał udział w Powstaniu Warszawskim jako członek ŻOB w szeregach Armii Ludowej na Starym Mieście, a później na Żoliborzu. Po wojnie zamieszkał w Łodzi, gdzie pracował jako kardiochirurg. Był działaczem polskiej opozycji w czasach PRL. W 1998 roku został kawalerem Orderu Orła Białego. Otrzymał także Medal Św. Jerzego w 1999 roku oraz  został odznaczony Legią Honorową przez prezydenta Francji w 2008 roku. Otrzymał również tytuły doktora honoris causa: Uniwersytetu w Yale (USA, 1989 r.), Université Libre w Brukseli, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (2007 r.) oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (2009 r.). W 1999 r. został łodzianinem roku. Jego dzieje spisała Hanna Krall w wywiadzie „Zdążyć przed Panem Bogiem”.

Edelman wielokrotnie podkreślał, że obowiązkiem każdego człowieka jest udzielanie pomocy słabszym i zagrożonym. W jednym z wywiadów mówił:

„Pytacie, co jest najważniejsze w życiu? Najważniejsze jest samo życie.
A gdy już jest życie, najważniejsza jest wolność.”

W 2019 roku przypada nie tylko 100. rocznica urodzin, ale i 10. rocznica jego śmierci. Marek Edelman zmarł 2 października 2009 roku w Warszawie.

Bohater okresu II wojny światowej nie znalazł się jednak wśród ośmiu patronów roku 2019 wskazanych przez Sejm. Propozycja takiej uchwały „utknęła” niestety w niższej izbie parlamentu.

Lokalny rok Marka Edelmana jako pierwsze ogłosiły władze Łodzi. To w tym mieście Edelman ukończył po wojnie medycynę oraz podjął pracę jako kardiolog. Przez wiele lat był ordynatorem oddziału intensywnej terapii łódzkiego Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala im. Mikołaja Pirogowa. Pod koniec stycznia uchwałę, zgodnie z którą Marek Edelman został patronem 2019 roku w stolicy kraju, przyjęli także warszawscy radni.


Autor: Ola Sopuch
Zdjęcie: screen z YouTube