Z okazji Międzynarodowego Dnia Romów, który od 1990 roku obchodzony jest na całym świecie, dzisiejszy ranking dotyczyć będzie kultury cygańskiej. Powstało wiele filmów bazujących na losach tej grupy etnicznej, chcemy zatem przedstawić Wam kilka z nich. Zestawienie przygotowała Karolina Szachniewicz.

Kolory, ozdoby i tańce. To są moje pierwsze skojarzenia z Romami. No i oczywiście piosenka My, Cyganie w wykonaniu Don Vasyla. W rzeczywistości kultura romska, potocznie nazywana cygańską, musi mierzyć się po dziś dzień z szykanowaniem i stereotypami. Było to związane z przymusową asymilacją tego nieformalnego narodu i zachwiania jego tożsamości. Dzisiaj skupimy się na przedstawieniu Romów w kinematografii.

10. Gajdo dilo (1997)

Historia miłości i tolerancji. Młody Paryżanin postanawia wyruszyć za poznaną w Bukareszcie śpiewaczką. Trafia do Rumunii i znajduje schronienie w domu starego Cygana.  Stephen (Romain Duris) próbuje pokonać swoje uprzedzenia, choć tak naprawdę to on jest gajdo (w języku romskim – odmieniec) w ich świecie. Stopniowo jednak przyzwyczaja do nowej, kolorowej rzeczywistości i zaczyna się zaprzyjaźniać z romskimi muzykami. Staje też przed wyborem: zostać czy wrócić do bezpiecznego miejsca, jakim jest Paryż? Być może Sabina (Rona Hartner) pomoże mu odnaleźć odpowiedź na to pytanie. Film w reżyserii Tony’ego Gatlifa.

9. Różowe sny (1976)

Opowieść o uczuciu listonosza i Cyganki. I to takiej o „rekordowo długich nogach”, jak w Historii filmu napisał polski krytyk i historyk filmu – Jerzy Płażewski. Film ten, wyreżyserowany przez Dusana Hanaka, uświadamia, że niechęć rasowa to uczucie niszczące. Twórca nie stara się jednak wybielić bohaterów. Wręcz przeciwnie. Pokazuje, że pewne zachowania mają swoje uzasadnione podłoże, co dodaje Różowym snom odrobinę goryczy.

8. Marian (1996)

Dramat Petra Vaclava, przedstawiony jako retrospekcje Mariana – Roma pochodzącego z Czech. Poznajemy jego historię: porzucony w sierocińcu, niekochany i opuszczony. Tam spotyka dziewczynę, która może wyciągnąć go z tego błędnego koła nieszczęść. Jednak uczucie miłości jest dla niego obce i przerażające, wybiera więc inną drogę. Wygrany Srebrny Lampart i trzy nominacje do Czeskich Lwów.

7. Korkoro (2009)

Kolejny film Tony’ego Gatlifa. Kultura romska jest w nim bardzo widoczna, bo oprócz francuskich aktorów, na ekranie pojawiają się także Cyganie zwerbowani przez reżysera z Transylwanii. Przedstawia tematykę Porajmosa, czyli tzw. romskiego holocaustu, o którym niestety bardzo rzadko się wspomina. Obraz bazujący na anegdocie romskiego historyka o II Wojnie Światowej, pokazuje Cyganów uciekających przed nazistami z pomocą francuskich wieśniaków. Początkowym zamysłem Gatlifa było zrobienie filmu dokumentalnego na podstawie tej historii, ale uniemożliwił to brak odpowiednich dokumentów. Korkoro został dobrze przyjęty przez krytyków i opisany jako film niestereotypowy i hołdujący poległym w Porajmosie.

6. Spotkałem nawet szczęśliwych Cyganów (1967)

Tym razem głównymi bohaterami są Cyganie z Jugosławii. Handel gęsim pierzem i małżeństwo dla pieniędzy to tylko niektóre z ich problemów. Humor, szczerość i autentyczność – oto cechy filmu Aleksandra Petrovica. Nominacje do Oscara i Złotego Globu oraz dwie wygrane w Cannes.

5. Papusza (2013)

Bronisława Wajs, którą świat polskiej poezji zna jako Papuszę. Polska poetka wywodząca się z grupy etnicznej nizinnych Romów. To ona jest właśnie bohaterką biograficznej fabuły w reżyserii Krzysztofa Krauze i Joanny Kos-Krauze. W główną rolę wcieliła się Jowita Budnik, a obok niej na ekranie wystąpili także Antoni Pawlicki, Zbigniew Waleryś czy Artur Steranko. Minimalizm całego filmu i klimat muzyki oddziałują na zmysły widza. Papusza otrzymała wiele nagród, m.in. cztery Orły i pięć Złotych Lwów.

4. Cygan (2011)

Współcześnie, kultura romska wciąż mierzy się z wieloma przeciwnościami. O tym jest właśnie film Martina Sulika. Przedstawia trudności dzisiejszych Cyganów oczami kilkunastoletniego chłopaka, Adama (Jan Mizigar). Całość tworzy wnikliwy portret etnicznego społeczeństwa. Dramat z elementami humoru. Cztery wygrane na MFF w Karlowych Warach.

3. Czarny kot, biały kot (1998)

Wielka oryginalność i wielki talent. To właśnie opisuje reżysera Emira Kusturicę i przekłada się na jego filmy. Historia cygańskiej społeczności żyjącej w naddunajskiej wiosce. Połączenie melodramatu, komedii i kryminału. Matko Desanov (Bajram Severdzan) zadłuża się u pewnego gangstera i zmusza swojego syna, by w ramach zapłaty wziął ślub z córką bandyty. Film otrzymał Srebrnego Lwa za najlepszą reżyserię na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji.

2. Diabły, diabły (1991)

Obraz Doroty Kędzierzawskiej. Lata 60., do małego miasteczka przyjeżdża tabor cygański. Mieszkańcy są nieufni wobec obcych, niektórzy uważają ich nawet za wysłanników szatana. Nie dotyczy to jednak uczniów miejscowej szkoły, dla których obserwowanie nowo przybyłych jest fascynującą rozrywką. Sześć nominacji do Złotych Lwów, z tego cztery wygrane.

1.Czas Cyganów (1998)

Kultura romska jest bardzo bliska Emirowi Kusturicy, który jest także reżyserem filmu Czas Cyganów. Czerpał on niewątpliwie inspirację od Aleksandra Petrovica. W obrazie wystąpili nieprofesjonalni aktorzy, co pozwala lepiej wczuć się w etnograficzny portret społeczeństwa jugosławiańskich Cyganów. Tradycyjny język i muzyka przeplatające się zdarzenia zwyczajne i niezwyczajne, co może sugerować oryginalny tytuł filmu czyli Powieszony dom. Głównym bohaterem jest obdarzony telekinetycznymi umiejętnościami Perhana (Davor Dujmovic), który udaje się do Włoch w poszukiwaniu pracy. Okazuje się, że zarobić może tylko dzięki kradzieżom i wandalizmie.


Autor: Karolina Szachniewicz
Zdjęcia: YouTube