Jeden z najcenniejszych skarbów odnalezionych w Europie w XX wieku stanie się głównym tematem wydarzeń Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Skarb Średzki warty blisko 250 milionów złotych i dostępny dla oglądających od początku tego roku, doczeka się bogatej publikacji oraz serii wykładów prowadzonych za darmo.

Skarb średzki to arcydzieło sztuki złotniczej z końca średniowiecza. Jest przejawem niezwykłych ambicji dworzan tamtego okresu, a także świadczy o ich wysublimowanym guście. Jego najpiękniejszą częścią jest korona Blanki de Valois, pierwszej żony Karola IV Luksemburskiego. Zabytek ten powstał na początku XIV wieku i do teraz zaskakuje złożonością swojego wykonania. Kolejnym wspaniałym eksponatem jest kolista zapona (klamra) z wizerunkiem cesarskiego orła. W średniowieczu służyła zapewne do spinania  płaszczy dworskich lub liturgicznych. Te oraz inne mniejsze znaleziska wchodzące w skład skarbu średzkiego znajdują się na w czołówce listy najważniejszych odkryć archeologicznych na świecie.

Złota zapona ze skarbu średzkiego.

Skarb został ukryty prawdopodobnie w połowie XIV wieku, kiedy wszystkie miasta Śląska nawiedziła epidemia dżumy. To właśnie wtedy kosztowności Karola IV Luksemburskiego znalazły się w posiadaniu żydowskiego bankiera o imieniu Mojżesz. Monarcha zastawił u niego swoje bogactwo po tym, jak popadł w długi. Bankier nie zdążył długo nacieszyć się skarbem. W obawie przed prześladowaniami przez ludność upatrującą przyczynę epidemii w mniejszości żydowskiej, musiał uciekać. Na szczęście dla współczesnych, zdążył dobrze schować skarb w piwnicy swojego domu w Środzie Śląskiej.

W ramach weekendowych wydarzeń organizowanych w Muzeum Narodowym, dowiemy się  o odnalezieniu skarbu średzkiego, a raczej odnalezieniach. Na pierwsze ślady skarbu natknięto się w 1985 roku w czasie prac budowlanych na ul. Daszyńskiego w Środzie Śląskiej. Robotnicy odnaleźli wówczas ponad 3700 srebrnych monet pochodzących z I poł. XIV wieku. Część z nich została rozkradziona, ale milicji udało się odzyskać większość skarbu i przekazać wrocławskiemu muzeum.

Na następne odkrycie trzeba było czekać trzy lata. W 1988 roku na tej samej ulicy odnaleziono kolejne monety i biżuterię. To przykuło uwagę archeologów oraz mieszkańców. Spora część skarbu zniknęła i władze zmuszone były użyć wszelkich środków, by odzyskać znaleziska. Aresztowania i odkupowanie biżuterii od prywatnych osób nie pomogły jednak na tyle, by skarb trafił w całości do muzeum. Ostatnie fragmenty korony Blanki de Valois odnalazły się dopiero w 2005 roku. Do dziś krążą pogłoski o tym, że w Środzie Śląskiej na strychach i w piwnicach część mieszkańców przetrzymuje bezcenne zabytki ze schyłku średniowiecza, jednak jest to historia, którą lepiej opowiedzą muzealni prelegenci.

1 grudnia swoją premierę będzie miała także książka „Skarb Średzki. Trzydziestolecie odkrycia”. Pozycja ta zapozna nas z kulisami odnalezienia średniowiecznych klejnotów, a także przybliży zdarzenia historyczne związane z ukryciem skarbu blisko siedemset lat temu. Publikacja zawiera także bogaty raport z badań fizyko-chemicznych, którym poddano Skarb Średzki. W ramach spotkania autorskiego, które będzie miało miejsce w ten piątek, twórcy podzielą się wrażeniami oraz wiedzą dotyczącą archeologicznego odkrycia.


Harmonogram wydarzeń:

30.11.2018

  • 17:00 – „Skarb Średzki” – spotkanie autorskie, czyli rozmowy z twórcami grupowej publikacji poświęconej skarbowi średzkiemu.

01.12.2018

  • 10:30 – Korona dla króla i królowej – zajęcia dla dzieci, w ramach których najmłodsi poznają okoliczności odnalezienia średniowiecznego skarbu w Środzie Śląskiej oraz obejrzą zaprezentowane na wystawie klejnoty i monety wchodzące w jego skład. Następnie samodzielnie wykonają korony dla króla i królowej.
  • 13:30 – Z Sycylii do Środy Śląskiej – wykład Jacka Witeckiego poświęcony okolicznościom powstania bezcennych klejnotów królewskich wchodzących w skład Skarbu Średzkiego. Prelegent na podstawie najnowszych badań  przybliży słuchaczom miejsce i czas powstania wspomnianych precjozów.
  • 15:00 – Złote orły – rekonstrukcje – spotkanie z Mariuszem Wierchowskim, konserwatorem skarbu ze Środy Śląskiej, który opowie o tym, jak odbywała się konserwacja korony ślubnej – najcenniejszego klejnotu wchodzącego w skład Skarbu Średzkiego. Prelegent przybliży także publiczności wiele nieznanych szerzej faktów związanych z tym arcydziełem sztuki złotniczej.
  • 16:00 – Gorączka średzkiego lata – wykład Przemysława Kuleszy. Prelegent przybliży nam okoliczności związane z odkryciem monet i biżuterii w Środzie Śląskiej – w roku 1985 i trzy lata później – na terenie przy ul. Daszyńskiego 14 i 16a. Dowiemy się o przebiegu wypadków w momencie odkrycia skarbów oraz atmosferę temu towarzyszącą. Przemysła Kulesza opowie także o działaniach ówczesnych władz podjętych w celu zabezpieczenia stanowisk, a następnie odzyskania rozproszonych zabytków.

 

 


Autor: Wojciech Kosek
Zdjęcia: wikipedia commons, youtube.com – Muzeum Narodowe we Wrocławiu